Kwas hialuronowy: Czy szkodzi? Poznaj fakty i uniknij powikłań.

Wiele osób zastanawia się, czy kwas hialuronowy jest szkodliwy i czy jego stosowanie wiąże się z ryzykiem. To naturalne obawy, zwłaszcza biorąc pod uwagę jego popularność zarówno w kosmetykach, suplementach, jak i zabiegach medycyny estetycznej. W tym artykule, jako Helena Dudek, wyjaśnię, co sprawia, że kwas hialuronowy jest substancją bezpieczną, a także wskażę, kiedy i w jakich okolicznościach należy zachować szczególną ostrożność.

Kwas hialuronowy (HA) to polisacharyd, czyli złożony cukier, który w naturalny sposób występuje w naszym organizmie. Znajdziemy go w skórze, mazi stawowej, ciele szklistym oka, a także w tkance łącznej. Jego kluczową funkcją jest zdolność do wiązania ogromnych ilości wody jedna cząsteczka HA może związać nawet do tysiąca razy więcej wody niż sama waży. Dzięki temu nasze tkanki są odpowiednio nawilżone, elastyczne i sprężyste. Ta naturalna obecność i biozgodność sprawiają, że kwas hialuronowy jest generalnie bardzo dobrze tolerowany przez organizm, co jest podstawą jego szerokiego zastosowania.

Współczesne preparaty kwasu hialuronowego, zarówno te stosowane w kosmetykach, suplementach, jak i medycynie estetycznej, pozyskiwane są głównie metodami biotechnologicznymi. Oznacza to, że produkuje się je poprzez fermentację bakteryjną, a nie, jak to miało miejsce w przeszłości, z grzebieni kogucich czy innych źródeł zwierzęcych. Ta nowoczesna metoda produkcji jest znacznie bezpieczniejsza, ponieważ minimalizuje ryzyko zanieczyszczeń białkami zwierzęcymi, które mogłyby wywoływać reakcje alergiczne. Dzięki temu preparaty są bardziej czyste i lepiej tolerowane.

Obawy o szkodliwość kwasu hialuronowego są często spotykane, jednak warto podkreślić, że wynikają one przede wszystkim z potencjalnych ryzyk związanych z zabiegami iniekcyjnymi, a nie z samego składnika w jego naturalnej formie czy w produktach do stosowania zewnętrznego. Kwas hialuronowy jako substancja jest bezpieczny, ale sposób jego aplikacji i jakość preparatu mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i efektów.

Jeśli chodzi o stosowanie kwasu hialuronowego w kosmetykach, takich jak kremy czy serum, mogę z całą pewnością stwierdzić, że jest to forma bardzo bezpieczna. Preparaty te działają powierzchownie, głównie na naskórek, tworząc na jego powierzchni warstwę okluzyjną, która zapobiega utracie wody i intensywnie nawilża. Cząsteczki kwasu hialuronowego w kosmetykach są zazwyczaj zbyt duże, aby przeniknąć głęboko do skóry właściwej. Ryzyko skutków ubocznych jest minimalne i zazwyczaj, jeśli już wystąpi, związane jest z alergią na inne składniki danego produktu (np. konserwanty, substancje zapachowe), a nie na sam kwas hialuronowy.

Suplementy diety z kwasem hialuronowym, dostępne w formie kapsułek czy płynów do picia, stanowią bezpieczną alternatywę dla osób, które chcą wesprzeć nawilżenie skóry i kondycję stawów "od wewnątrz", bez konieczności poddawania się inwazyjnym zabiegom. Badania wskazują, że regularne przyjmowanie kwasu hialuronowego doustnie może przyczynić się do poprawy elastyczności skóry i zmniejszenia dolegliwości stawowych. Główne przeciwwskazania do ich stosowania to ciąża, okres karmienia piersią oraz aktywne choroby nowotworowe, ze względu na brak wystarczających badań w tych grupach.

To właśnie zabiegi iniekcyjne, takie jak wypełniacze czy mezoterapia, niosą ze sobą największe ryzyko powikłań. Nie oznacza to jednak, że są one z natury niebezpieczne. Kluczowe jest to, że bezpieczeństwo zabiegu zależy od wielu czynników: kwalifikacji i doświadczenia specjalisty, który wykonuje iniekcje, jakości użytego preparatu oraz indywidualnych predyspozycji i stanu zdrowia pacjenta. Wprowadzenie substancji pod skórę zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem, którego nie ma przy stosowaniu zewnętrznym czy doustnym.

• Obrzęk: Naturalna reakcja organizmu na nakłucie i wprowadzenie substancji. Zazwyczaj ustępuje w ciągu 24-48 godzin.
• Zaczerwienienie: Podobnie jak obrzęk, jest to typowa, przejściowa reakcja skóry na iniekcję.
• Zasinienie: Może pojawić się w wyniku uszkodzenia drobnych naczynek krwionośnych podczas zabiegu. Zwykle znika w ciągu kilku dni.
• Ból lub tkliwość: Miejsce iniekcji może być tkliwe lub boleć przez krótki czas po zabiegu.

Reakcje alergiczne na kwas hialuronowy są rzadkie, ale możliwe. Czysty, biotechnologicznie pozyskiwany HA sam w sobie rzadko uczula, ponieważ jest substancją biozgodną z naszym organizmem. Jednakże, reakcje alergiczne mogą być wywołane przez zanieczyszczenia w preparacie, środki sieciujące (np. BDDE), które nadają kwasowi hialuronowemu trwałość, lub dodatki, takie jak lidokaina, często obecna w wypełniaczach w celu znieczulenia. Objawy mogą być natychmiastowe, takie jak nagły obrzęk, pokrzywka, świąd, a w skrajnych przypadkach nawet wstrząs anafilaktyczny. Mogą również wystąpić reakcje opóźnione, objawiające się jako utrzymujący się obrzęk, zaczerwienienie czy pojawienie się grudek.

• Efekt Tyndalla: Jest to niebieskawe lub szarawe przebarwienie skóry, które pojawia się, gdy kwas hialuronowy zostanie podany zbyt płytko, szczególnie w delikatnej okolicy pod oczami. Światło załamuje się na cząsteczkach HA, dając efekt optyczny przypominający niebieski odcień.
• Grudki i ziarniniaki: Grudki to małe zgrubienia, które mogą być wyczuwalne pod skórą, a czasami widoczne. Mogą być wynikiem zbyt dużej ilości preparatu w jednym miejscu, niewłaściwej techniki podania lub reakcji zapalnej organizmu. Ziarniniaki to rzadsze, przewlekłe reakcje zapalne, tworzące twarde guzki.
• Migracja wypełniacza: Polega na przemieszczeniu się kwasu hialuronowego z miejsca podania do innych obszarów. Może to prowadzić do asymetrii, nienaturalnych zgrubień lub obrzęków w niepożądanych miejscach, np. przesunięcie wypełniacza z ust ponad czerwień wargową.

Najpoważniejsze, choć na szczęście bardzo rzadkie, zagrożenia po zabiegach iniekcyjnych z kwasem hialuronowym to powikłania naczyniowe. Mogą one prowadzić do martwicy skóry, a w skrajnych przypadkach nawet do utraty wzroku. Mechanizm ich powstawania polega na przypadkowym podaniu kwasu hialuronowego bezpośrednio do naczynia krwionośnego lub ucisku na naczynie, co prowadzi do jego zatkania (zatoru) i niedokrwienia tkanek. Brak dopływu krwi skutkuje niedotlenieniem i obumieraniem komórek, czyli martwicą. Jeśli zablokowane zostanie naczynie zaopatrujące siatkówkę oka, konsekwencją może być trwała utrata wzroku. Chociaż ryzyko jest niskie, są to realne i niezwykle poważne konsekwencje, które podkreślają, jak ważne jest, aby zabiegi były wykonywane przez wykwalifikowanego i doświadczonego lekarza.

• Ciąża i okres karmienia piersią: Brak wystarczających badań dotyczących bezpieczeństwa w tych okresach.
• Aktywne choroby nowotworowe: Wszelkie zabiegi estetyczne są odradzane u osób z aktywną chorobą nowotworową.

Choroby autoimmunologiczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty układowy czy choroba Hashimoto, stanowią ważne przeciwwskazanie do zabiegów z kwasem hialuronowym. U osób zmagających się z takimi schorzeniami istnieje zwiększone ryzyko zaostrzenia choroby lub wystąpienia nieprzewidywalnych i nasilonych reakcji zapalnych na wprowadzenie wypełniacza. Organizm, który już atakuje własne tkanki, może zareagować na kwas hialuronowy w sposób niekontrolowany, prowadząc do powikłań.

Inne ważne przeciwwskazania to aktywne infekcje skórne w miejscu planowanego zabiegu, takie jak opryszczka, trądzik ropowiczy czy inne stany zapalne. W takich przypadkach zabieg należy bezwzględnie odłożyć do momentu całkowitego wyleczenia infekcji, aby uniknąć jej rozprzestrzenienia lub powstania ropni. Ponadto, osoby ze skłonnością do tworzenia blizn przerosłych i keloidów również powinny zachować ostrożność, ponieważ iniekcje mogą u nich wywołać nieestetyczne blizny.

Przyjmowanie niektórych leków i suplementów może znacząco zwiększać ryzyko powikłań po zabiegach z kwasem hialuronowym. Szczególnie istotne są leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna, heparyna czy nowe doustne antykoagulanty, a także popularne leki przeciwzapalne, takie jak aspiryna czy ibuprofen. Mogą one zwiększać skłonność do krwawień i powstawania zasinień. Ważne jest, aby przed zabiegiem poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach, nawet tych ziołowych, ponieważ niektóre z nich (np. miłorząb japoński, witamina E w dużych dawkach) również mogą wpływać na krzepliwość krwi.

Kluczową rolę w bezpieczeństwie zabiegów z kwasem hialuronowym odgrywa wybór doświadczonego i wykwalifikowanego lekarza lub specjalisty medycyny estetycznej. Tylko osoba z odpowiednią wiedzą anatomiczną, umiejętnościami i doświadczeniem jest w stanie prawidłowo ocenić stan pacjenta, dobrać odpowiedni preparat i technikę podania, a także rozpoznać i szybko zareagować w przypadku wystąpienia powikłań. Nie warto oszczędzać na zdrowiu i urodzie, wybierając niesprawdzone gabinety czy osoby bez kwalifikacji.

Równie ważne jest stosowanie wyłącznie certyfikowanych i wysokiej jakości preparatów kwasu hialuronowego. Na rynku dostępne są liczne produkty, ale tylko te sprawdzone, posiadające odpowiednie certyfikaty medyczne, gwarantują bezpieczeństwo i przewidywalne efekty. Należy unikać tanich wypełniaczy nieznanego pochodzenia, które mogą zawierać zanieczyszczenia lub substancje o nieznanym składzie, co drastycznie zwiększa ryzyko poważnych powikłań i niepożądanych reakcji.

Przed każdym zabiegiem iniekcyjnym z kwasem hialuronowym szczery i pełny wywiad medyczny jest absolutnie niezbędny. Pacjent musi przekazać lekarzowi wszystkie kluczowe informacje dotyczące swojego stanu zdrowia, chorób przewlekłych (np. cukrzyca, choroby autoimmunologiczne), przyjmowanych leków (w tym suplementów), alergii oraz wszelkich wcześniejszych zabiegów estetycznych. Zatajenie istotnych informacji może prowadzić do poważnych powikłań i uniemożliwić lekarzowi podjęcie właściwej decyzji o kwalifikacji do zabiegu.

W przypadku wystąpienia niechcianych efektów lub powikłań po podaniu usieciowanego kwasu hialuronowego, istnieje skuteczne "antidotum" enzym hialuronidaza. Jest to substancja, która powoduje szybki rozpad i usunięcie kwasu hialuronowego z organizmu. Dzięki niej można skorygować zbyt dużą objętość, usunąć grudki czy zniwelować efekt Tyndalla. Hialuronidaza jest również kluczowa w leczeniu poważnych powikłań naczyniowych. Należy jednak pamiętać, że jej podanie również wymaga kontroli lekarza, ponieważ, choć rzadko, może wywołać reakcję alergiczną.

• Silny ból, który nie ustępuje: Szczególnie jeśli jest narastający i pulsujący.
• Nagłe zblednięcie, sinienie lub marmurkowatość skóry: Mogą świadczyć o zatkaniu naczynia krwionośnego.
• Zmiany koloru skóry: Pojawienie się fioletowych, ciemnych plam lub pęcherzy.
• Zaburzenia widzenia: Wszelkie problemy ze wzrokiem, takie jak podwójne widzenie, niewyraźne widzenie czy utrata wzroku.
• Nasilony obrzęk lub zaczerwienienie: Utrzymujące się dłużej niż kilka dni lub nasilające się.
• Gorączka, dreszcze, ogólne złe samopoczucie: Mogą wskazywać na infekcję.